Co to jest steampunk? – rzecz o świecie napędzanym parą

Steampunk często pojawia się w artykułach na Gadżetomanii. Czy wiecie, co oznacza i skąd się wziął? Jakie są źródła fascynacji XIX-wieczną stylistyką? Kto i dlaczego tworzy książki, filmy i gadżety steampunkowe?

Słowo steampunk po raz pierwszy usłyszałem w 2001 roku przy okazji premiery gry RPG „Arcanum”. Twórcy zaprezentowali niezwykle ciekawą koncepcję umieszczenia typowych artefaktów świata fantasy w kontekście wieku „pary i elektryczności”. Krótko mówiąc, steampunk w Arcanum ukazał konfrontację magii i technologii. Ale samo pojęcie niesie z sobą coś więcej.

W rzeczywistości termin został użyty po raz pierwszy w 1987 roku przez pisarza K. W. Jetera. Steampunk to zlepek dwóch słów utworzony na wzór słowa „cyberpunk”: „steam”, czyli para, oznacza zwrot ku przeszłości, ku wynalazkom i teoriom zapożyczonym z XIX wieku; „punk” natomiast jest odniesieniem do mrocznej i agresywnej przyszłości, postmodernistycznej i obrazoburczej wizji świata z początku XXI wieku.

Steampunk zamienia obecną w cyberpunku elektronikę na mechanikę, co nie zmienia faktu, że gadżetów jest w steampunkowych światach zatrzęsienie. Są to jednak zupełnie inne gadżety niż te, o których na co dzień piszemy na stronach Gadżetomanii – steampunk odsłania zasady działania urządzeń, niczego nie ukrywa, nie miniaturyzuje, gołym okiem można dostrzec poruszające się przekładnie, zębatki i tłoki.

Pewien internauta stworzył perfekcyjną, choć bezwiedną definicję steampunku, próbując recenzować film „Van Helsing”:

Trudno zakwalifikować to „coś” do jakiejkolwiek kategorii filmowej. Nie mieści się to ani w ramach horroru (chyba tylko ludzie cierpiący na chroniczną nerwicę będą podczas seansu skakać ze strachu), ani tradycyjnej fantasy (ech, ta kusza maszynowa…), ani tym bardziej SF (wampiry i wilkołaki, klątwy, magiczne lustra etc.).

I to właśnie jest steampunk!