Tego używaliśmy przed internetem. Skazane na zapomnienie stare nośniki danych

Ile starych nośników danych pamiętacie? Komputerowi weterani wspomną zapewne kasety, dyskietki czy CD-ROM-y, ale to zaledwie wierzchołek góry lodowej. Znaczne ciekawsze wydają się te, o których już chyba nikt nie pamięta.

Zdjęcie kaset magnetofonowych pochodzi z serwisu Shutterstock

Zdjęcie kaset magnetofonowych pochodzi z serwisu Shutterstock

  1. Dlaczego na CD mieści się dokładnie 74 minuty muzyki?
  2. Jaki sprzęt pozwalał na nagranie filmu na kasecie magnetofonowej?
  3. Która konsola jako pierwsza obsługiwała kartridże?
  4. Jaka firma zapisywała filmy na dyskietkach?
  5. Który kieszonkowy odtwarzacz MP3 ma w środku miniaturowy twardy dysk?

Kaseta magnetofonowa

Kaseta magnetofonowa

Wymyślony przez Philipsa w 1963 roku nośnik okazał się wyjątkowo uniwersalny. Nie dość, że dzięki przenośnym odtwarzaczom zrewolucjonizował w latach 80. muzykę, czyniąc z niej indywidualne, osobiste doświadczenie, to na dodatek sprawdził się jako tani i łatwo dostępny nośnik danych dla poczciwych 8-bitowców.

Stojącym w polskich domach komputerom Spectrum, Atari czy Commodore towarzyszył zazwyczaj magnetofon, a zapisywanie danych w formie sygnału audio sprawiało, że oprogramowanie i gry można było udostępniać całej Polsce w formie nagrywanej na kasetę audycji radiowej, w czym specjalizowała się m.in. audycja Radiokomputer nadawana od 1 lipca 1986 r. w programie IV Polskiego Radia w ramach Rozgłośni Harcerskiej.

Mało znaną funkcją zwykłej kasety magnetofonowej był zapis na niej materiału wideo. Było to możliwe dzięki produkowanym przez firmę Fisher Price, dziecięcym kamerom KiddieCorder. Obraz nagrywany był z prędkością 15 klatek na sekundę i rozdzielczością 100 linii, a 90-minutowa kaseta wystarczała na około 10 minut nagrania.

ZX Microdrive

ZX Microdrive

Pęd ku miniaturyzacji nie jest wynalazkiem ostatnich lat – już na początku lat 80. firma Sinclair Research postanowiła zaoferować użytkownikom komputerów Spectrum miniaturową kasetę magnetofonową, jako tańszą alternatywę dyskietek.

Umieszczona wewnątrz taśma tworzyła ciągłą, 5-metrową pętlę, a nośnik o nazwie ZX Microdrive był umieszczony w kartridżu o wymiarach 44 × 34 × 8 mm, przypominającym nieco współczesne karty pamięci. ZX Microdrive oferował 85 kB pojemności.

Zobacz również: Wideorecenzja: Manta 3D Cyber Eye

Te same nośniki były również używane w komputerze Sinclair QL, gdzie – za sprawą innego formatu zapisu – ten sam nośnik oferował o 15 kB pojemności więcej.

Microdrive

Microdrive

Miniaturyzacji doczekały się również twarde dyski. Napęd Microdrive to pod względem technicznym po prostu 1-calowy, twardy dysk, zmniejszony do rozmiarów karty pamięci i korzystający z interfejsu CompactFlash Type II.

Pierwsze dyski tego typu pojawiły się w 1999 roku, a ich przewagą nad klasycznymi, drogimi wówczas kartami pamięci była znacznie większa pojemność. Wadą była większa podatność na uszkodzenia mechaniczne i większe zapotrzebowanie na prąd. Dyski Microdrive trafiły m.in. do iPodów.

Dyskietki

Dyskietki 8, 5 1/4 i 3,5 calowa

Pierwsze nośniki tego typu pojawiły się już na początku lat 70. 8-calowy krążek z cienkiego tworzywa sztucznego, pokryty warstwa magnetyczną zamknięty był w miękkiej obudowie z wyciętym otworem, umożliwiającym odczyt i zapis danych na krążku. Aby chronić nośnik przed uszkodzeniami, trzymano go w dużych kopertach.

W 1976 roku pojawiła się dyskietka 5 ¼ cala, a w połowie lat 80. używane jeszcze dekadę temu dyskietki o rozmiarze 3,5 cala i pojemności 1,44 MB.

Poza najbardziej znanymi rozmiarami istniały jednak również inne, nietypowe, które bez powodzenia usiłowali spopularyzować ich pomysłodawcy i producenci. Przykładem może być 3-calowa dyskietka, wyprodukowana w 1983 roku przez koncerny Hitachi i Matsushita i używana w komputerach Amstrad. Istniały również dyskietki 4-calowe, z otworem odsłaniającym nośnik umieszczonym nie pośrodku, ale przy jednym z rogów, promowane bez powodzenia w 1984 roku przez IBM.

Kartridże

Konsola Fairchild Channel F

Ten nośnik danych – czyli pamięć ROM zamknięta w poręcznej, chroniącej ją obudowie z plastiku – jest niemal tak stary, jak gry wideo. Kartridże pojawiły się wraz z drugą generacją konsol, której najbardziej znanymi reprezentantami są Atari 2600 i Magnavox Odyssey. Choć obie te konsole korzystały z niekompatybilnych kartridży, to palmę pierwszeństwa dzierży jeszcze inne urządzenie – konsola Fairchild Channel F z 1976 roku.

W porównaniu z konkurencyjnymi nośnikami kartridż miał wiele zalet: dane wczytywały się szybko, a sam nośnik był znacznie odporniejszy na uszkodzenia w porównaniu z taśmami czy dyskietkami. Wadą kartridży była cena, jednak przez długi czas był to podstawowy nośnik, wykorzystywany przez różne generacje konsol (istniały również kartridże i ich czytniki, przeznaczone dla komputerów).

Złota Piątka

W Polsce największą popularność zdobyły – wraz z konsolą – kartridże do Pegasusa, czyli lokalnego, nielicencjonowanego klona NES-a, mimo podobieństwa niekompatybilne z oryginalną konsolą. Wśród graczy wielką popularnością cieszył się kartridż znany jako Złota Piątka, czyli składanka pięciu tytułów studia Codemasters: Big Nose The Caveman, Big Nose Freaks Out, The Fantastic Adventures of Dizzy, Micro Machines i Ultimate Stuntman.

Poza zawartością, jej atutem był fakt, że jako pierwszy kartridż na rynku doczekała się polskiego wydania, z pudełkiem i instrukcją i początkowo była oferowana w sprzedaży wysyłkowej przez dystrybutora Pegasusa, firmę BobMark.

Konsola Pegasus

Początek lat 90. to czas zmierzchu świetności kartridży. Choć korzystały z nich niektóre konsole piątej generacji, jak Nintendo 64 czy Atari Jaguar, to przyszłość należała do bardziej uniwersalnych, tanich i pojemnych nośników w postaci płyt CD.

Mimo tego kartridże, jako niszowe rozwiązanie, okazały się wyjątkowo długowieczne – nawet obecnie korzysta z nich Nintendo w konsoli Nintendo 3DS.

CD-ROM

Płyty CD

Opracowana wspólnymi siłami przez Philipsa i Sony płyta kompaktowa zadebiutowała w 1982 roku i była przeznaczona do zapisu 74 minut muzyki zapisanej w cyfrowym formacie PCM, co stanowi odpowiednik 650 megabajtów danych.

Anegdota głosi, że pojemność CD została ustalona przez Ludwika van Beethovena, a konkretnie przez długość jego IX symfonii d-moll w wersji, nagranej w 1951 roku przez Londyńską Orkiestrę Filharmoniczną. To nie żart – właśnie to wykonanie było ulubionym utworem audiofila, Norio Ohga, ówczesnego prezesa Sony, który zadbał, by na nowym nośniku IX symfonia zmieściła się w całości.

Standard zapisu danych, znany jako CD-ROM powstał znacznie później – jego specyfikację opisano dopiero w 1988 roku. Stosunkowo niewielki i tani nośnik, oferujący aż 650 MB pojemności otworzył przed twórcami gier i oprogramowania zupełnie nowe możliwości. Granice, wyznaczane wcześniej pojemnością kaset i dyskietek przestały istnieć, a na rynku pojawiły się pierwsze konsole, wykorzystujące nowy nośnik, jak Amiga CDTV, Philips CD-i czy Tandy VIS.

Amiga CDTV

Wraz ze wzrostem popularności płyt kompaktowych narodził się również nowy gatunek gier – przeżywające chwile świetności w połowie lat 90., interaktywne filmy, w których zarejestrowane wcześniej sekwencje wideo odtwarzano w zależności od poczynań gracza. Wyspecjalizowało się w nich studio American Laser Games, taśmowo produkujące tytuły takie, jak Mad Dog McCree, Who Shot Johnny Rock?, Crime Patrol czy The Last Bounty Hunter.

Co istotne, z czasem płyty kompaktowe przestały służyć wyłącznie do odtwarzania zarejestrowanych wcześniej danych – pojawiły się płyty CD-R (recordable) i CD-RW (rewritable), czyli nośniki jednokrotnego i wielokrotnego zapisu.

MiniDisc

MiniDisc - odtwarzacz i nośnik

To mój ulubiony, stary nośnik – opracowano go w nie tak odległych czasach, gdy ambicją inżynierów było zaprojektowanie urządzeń, mogących bez awarii działać przez wieki. Taki właśnie jest MiniDisc – z wyglądu przypomina małą dyskietkę, ale pod względem działania to dysk optyczny wielokrotnego zapisu, zamknięty w chroniącej go, solidnej obudowie.

Opracowany przez Sony standard przewiduje milion cykli zapisu i kasowania danych, co oznacza, że kupując nośnik raz, możemy – teoretycznie - korzystać z niego przez całe życie. Choć MiniDisc został opracowany z myślą o nagraniach ( MD-Data) i pojemniejsze, 1-gigabajtowe dyski w standardzie HI-MD.

Universal Media Disc

Universal Media Disc

Nośnikiem zbliżonym do MiniDiscu jest opracowany przez Sony UMD, czyli Universal Media Disc. UMD powstał z myślą o pierwszej generacji przenośnej konsoli PlayStation Portable (PSP).

Mieścił 1,8 GB danych, ale był oferowany jedynie razem z zapisanymi grami – ze względu na politykę producenta na rynku nie udostępniono ani pustych nośników, ani nagrywarek, co miało uchronić PSP przed piractwem.

Canon Optical Card

Canon Optical Card

To jeden z ciekawszych, a jednocześnie mniej znanych nośników danych. Co w nim wyjątkowego? Canon Optical Card był przedstawicielem modnej pod koniec lat 80. koncepcji WORM (Write Once Read Many), która przewidywała tworzenie przez indywidualnych użytkowników trwałych kopii różnych, w domyśle ważnych danych.

Pod względem funkcjonalnym Canon Optical Card przypominała zatem dyski CD-R, jednak miała nad nimi istotną przewagę – trwałość i odporność na uszkodzenia. Wadą była znikoma, 2-megabajtowa pojemność.

Do czego wykorzystać taki nośnik? Wśród propozycji użycia najbardziej sensowny wydawał się cyfrowy identyfikator, albo – co wykorzystano m.in. w duńskiej armii – rodzaj nieśmiertelnika, zawierającego dane medyczne żołnierza.

Dyskietki 2-calowe

Zenith Minisport

Taśma magnetofonowa i dyski twarde doczekały się swoich mniejszych odpowiedników w postaci nośników Microdrive. Podobny los spotkał dyskietki – pod koniec lat 80. kilka firm, niezależnie od siebie, usiłowało wprowadzić na rynek niekompatybilne standardy 2-calowych dyskietek.

Jedną z nich była firma Fuji, która w 1989 roku zaoferowała interesujący subnotebook o nazwie Zenith Minisport. Komputer, będący wówczas szczyte miniaturyzacji, miał wymiary 318 mm x 249 mm x 33 mm i ważył 2,7 kilograma. Poza 20-megabajtowym dyskiem twardym umieszczono w nim napęd dyskietek. Ze względu na oszczędność miejsca były to niekompatybilne z niczym innym dyskietki w standardzie Fuji LT-1, które – jak nietrudno zgadnąć – nie przyjęły się na rynku.

Video Floppy

Niezależnie od Fuji, 2-calowe dyskietki promowało również Sony (nośniki w tym standardzie produkowały również inne firmy). W tym przypadku nośnik został opracowany z myślą o… wczesnych, cyfrowych kamerach wideo z serii Mavica, co zdradzała nazwa VF, czyli Video Floppy. Dyskietka mogła pomieścić do 50 klatek materiału wideo w standardzie PAL lub NTSC.

Podziel się:

Przeczytaj także:

Także w kategorii Technologie:

Nurkujące drony i łodzie jak statki kosmiczne: osobisty sprzęt do podróży pod wodą Sprzedawca w sklepie komputerowym - zawód ograniczonego zaufania Broń, która nie zabija. Wojna przyszłości: wszystko zniszczone, żadnych zabitych 8 cudów techniki z lat 90. Napęd ZIP, robot AIBO i pager BlackBerry. Pamiętasz je? Jak powstaje smartfon? Jeśli poznacie prawdę, być może nigdy więcej go nie kupicie Xanadu - zapomniany przodek WWW. Kto naprawdę wymyślił hipertekst? Bezpowrotnie tracimy dane. Nic po nas nie zostanie – ostrzega wiceprezes Google’a V3 - mordercza stonoga Hitlera. Największe działo drugiej wojny testowano w Międzyzdrojach „Das Marsprojekt”. Marsjańska misja Wernhera von Brauna z 1952 roku Jak prasa pisała o Internecie w 1988 roku? Quiz Gadżetomanii: Kto to powiedział? Dopasuj cytaty do znanych postaci! Ernő Rubik, człowiek schowany za kostką Binairy Talk – dane zapisane w obłokach dymu. Odczytamy je laserem Nietypowe zastosowania WD-40. Do czego można go wykorzystać? Jak oni podrabiają! Chińczycy skopiowali kuchenkę gazową Apple'a i... alpejski kurort Bałakława - tajna baza radzieckich okrętów podwodnych Niesamowity XC-120 Packplane: eksperymentalny samolot z lat 50. Jaki nóż wybrać? Najlepsze scyzoryki i foldery za 50, 100 i więcej złotych Hatsune Miku: oto przyszłość muzyki. Ta Japonka zawsze będzie miała 16 lat Bill Gates: kradnij pomysły, zdradzaj przyjaciół, ciężko pracuj. Tak zostaniesz miliarderem Współczesne czołgi i pojazdy bojowe Wojska Polskiego. Ten sprzęt ma nas obronić Tajny projekt NASA: dlaczego rozsypano w Kosmosie miliony miedzianych igieł? Technologiczne mity. Sony timer, czyli planowe starzenie produktów Dzień z życia śmieciarza. Kosze na śmieci pełne telewizorów, komputerów i konsol?