Sen o nieśmiertelności. Czy komputer może przechować ludzki umysł na wieki?

Na pytanie, co dzieje się z człowiekiem po śmierci, transhumaniści odpowiadają: jego świadomość może istnieć dalej w pamięci komputera. Inni, jak miliarder Dmitrij Ickow, chcą stworzyć swój hologram. Czy technologia zapewni ludziom nieśmiertelność?

Przeniesienie ludzkiej świadomości do komputera to jeden z powtarzających się wątków w literaturze i kinie SF. W nieco zapomnianym już filmie „Kosiarz umysłów” tytułowy bohater za pomocą specjalnie skonstruowanej aparatury i mieszanki substancji psychoaktywnych porzuca ciało i przenosi się do wirtualnej rzeczywistości. W „Dziwnych dniach” z roku 1995 nośniki z ludzkimi przeżyciami i emocjami służą jako narkotyk i rozprowadzane są na czarnym rynku. W „Down and Out in the Magic Kingdom” Cory'ego Doctorowa komputery pozwalają ożywiać umarłych – wystarczy po prostu zrobić swoją kopię zapasową.

Prace nad symulacją mózgu trwają już od kilkudziesięciu lat. Największe osiągnięcia na tym polu ma Blue Brain Project, projekt badawczy prowadzony przez zespół naukowców z Lozanny. W roku 2011 badacze za pomocą superkomputera Blue Gene stworzyli symulację około miliona neuronów i miliarda połączeń neuronalnych – odpowiednik mózgu pszczoły. Na przyszły rok planowane jest znacznie bardziej kompleksowe przedsięwzięcie – symulacja mózgu szczura, jednego z najinteligentniejszych ssaków. To wciąż daleko od poziomu skomplikowania ludzkiego mózgu, jednak progres następuje zadziwiająco szybko.

Miliarder jest optymistą i przekonuje, że powstanie Robo-Dmitrija jest kwestią najbliższych dziesięciu lat, a kolejne dwie dekady przyniosą w pełni skomputeryzowany „nowy gatunek człowieka”.

Pozostaje jednak pytanie, czy Dmitrij 2.0 będzie wciąż tą samą osobą. To paradoks, nad którym głowią się filozofowie, futuryści i badacze sztucznej inteligencji: czy jeśli wymienimy wszystkie części w urządzeniu na nowe, to wciąż będzie ono tym samym urządzeniem?

Problem transferu umysłu wiąże się jeszcze z innymi dylematami. Informacje z otaczającego świata są dostarczane do mózgu dzięki zmysłom. Cyfrowy umysł, wyabstrahowany z ciała, nie będzie miał takiej możliwości. Qualia (subiektywne własności tego, co odbieramy przez zmysły; jak mówi Daniel Dennett - „to, w jaki sposób rzeczy nam się jawią”) budują nasze doświadczenie, postrzeganie świata, osobistą refleksję, a wreszcie są ważną składową tego, kim jesteśmy. Bez nich cyfrowa nieśmiertelność może być bardzo nieinteresującą perspektywą.