Wielka Sztuczna Rzeka. Siedem Bałtyków pod Saharą

Zdjęcie z budowy Wielkiej Sztucznej Rzeki
Zdjęcie z budowy Wielkiej Sztucznej Rzeki
Źródło zdjęć: © Wikimedia Commons, Jaap Berk, Lic. CC BY-SA 3.0
Łukasz Michalik

30.01.2022 11:15, aktual.: 30.01.2022 14:50

Zalogowani mogą więcej

Możesz zapisać ten artykuł na później. Znajdziesz go potem na swoim koncie użytkownika

Sahara może wydawać się ostatnim miejscem, gdzie należałoby szukać wody. Pozory mylą – zasoby wody pod pustyniami należą do największych na świecie. Do tego właśnie rezerwuaru postanowił lata temu sięgnąć libijski dyktator Mu’ammar al-Kaddafi.

"Błękitna kropka" – tak wiele lat temu astronom Carl Sagan określił sfotografowaną z oddali Ziemię. Gdy spojrzymy na nią z nieco mniejszej odległości, możemy odnieść wrażenie, że Ziemia to planeta niezwykle bogata w wodę, która pokrywa aż 70 proc. jej powierzchni i na kosmicznych zdjęciach nadaje planecie niebieską barwę.

Niestety, woda przydatna dla człowieka to zaledwie 3 proc. jej globalnych zasobów, z czego około 2/3 znajduje się w stanie zamrożonym w okolicach biegunów. Jeszcze gorzej wygląda sytuacja z czystą wodą pitną: ta, do której mamy bezpośredni dostęp, stanowi zaledwie 0,025 proc. zasobów planety, z czego większość przypada na Amazonię i jezioro Bajkał.

Wielki plan Kaddafiego

Woda w wielkiej obfitości występuje jednak również tam, gdzie na powierzchni nie ma po niej śladu - pod pustyniami. W latach 50., przy okazji poszukiwań ropy naftowej, pod libijskich piaskami natrafiono na wielkie rezerwuary wody, zlokalizowane setki metrów pod ziemią.

Transport modułów Wielkiej Sztucznej Rzeki
Transport modułów Wielkiej Sztucznej Rzeki© Domena publiczna

Po przejęciu władzy w Libii, Mu’ammar al-Kaddafi postanowił wykorzystać te zasoby. Dzięki funduszom z eksportu ropy rozpoczęto przygotowania do eksploatacji podziemnych złóż i w 1984 roku ruszyła budowa rozległego systemu wodociągów, nazywanego Wielką Sztuczną Rzeką.

Największe wodociągi świata

Sam Kaddafi nazywał ją "ósmym cudem świata" i w określeniu tym nie było wielkiej przesady – Wielka Sztuczna Rzeka to najbardziej rozległy projekt hydrotechniczny na planecie. Pierwotne plany zakładały budowę 1300 studni głębinowych, z których część sięgała ponad 500 metrów w głąb ziemi, sieci zbiorników i gigantycznej, podziemnej instalacji wodociągowej, łączące poszczególne części kraju.

Człowiek wewnątrz modułu Wielkiej Sztucznej Rzeki - porównanie z sylwetką daje wyobrażenie o skali projektu
Człowiek wewnątrz modułu Wielkiej Sztucznej Rzeki - porównanie z sylwetką daje wyobrażenie o skali projektu© Domena publiczna

Na potrzeby tej inwestycji w latach 80. w miastach Brega i Sarir uruchomiono produkcję modułów rurociągu – były to fragmenty ogromnych rur o długości 7 i średnicy 4 metrów. Rozpoczęte w połowie lat 80. prace udało się w znacznej części realizować siłami libijskiego przemysłu, z udziałem partnerów z Korei Południowej, Włoch i Australii.

Od dyktatury do Arabskiej Wiosny

Prace nad Wielką Sztuczną Rzeką przebiegały etapami. W pierwszej kolejności zbudowano studnie i wodociągi we wschodniej części kraju, łącząc wodonośne rejony Tazerbo i Sarir z północą Libii. Drugi etap, rozpoczęty w 1989 roku, zakładał rozbudowę infrastruktury na zachodzie: w 1991 roku wodociągi dotarły do Syrty, a pięć lat później podłączono do nich stolicę kraju, Trypolis.

Wykop pod podziemny wodociąg
Wykop pod podziemny wodociąg© Domena publiczna

Kolejne etapy zakładały połączenie obu części wodociągów i dalszą rozbudowę infrastruktury, jednak rozwojem inwestycji zachwiała Arabska Wiosna (społeczne niepokoje i konflikty w państwach arabskich z lat 2010-2012). Najpierw, w 2011 roku, siły NATO zaatakowały fabrykę w Brega, tłumacząc to obecnością na jej terenie wojskowych wyrzutni rakiet.

Zniszczeniu uległo także wiele (ok. 20 proc.) studni głębinowych, a infrastruktura Wielkiej Sztucznej rzeki stała się celem ataków i kartą przetargową dla zbrojnych grup, reprezentujących różne strony libijskiego konfliktu.

Schemat docelowego kształtu Wielkiej Sztucznej Rzeki po zakończeniu wszystkich planowanych etapów budowy
Schemat docelowego kształtu Wielkiej Sztucznej Rzeki po zakończeniu wszystkich planowanych etapów budowy© Domena publiczna

Libijczycy piją własną wodę

Mimo tych problemów projekt jest kontynuowany, a Wielka Sztuczna Rzeka zaopatruje Libijczyków w pitną wodę, dostarczając ją również tam, gdzie wcześniej jej jedynym źródłem był import i odsalarnie wody morskiej.

Mimo sukcesu projektu, jego przyszłe losy i wpływ na środowisko nie są oceniane jednoznacznie. Wątpliwości budzą m.in. szacunki dotyczące faktycznych zasobów słodkiej wody. Część badań, w tym m.in. te bazujące na danych z satelitów Grace (Gravity Recovery and Climate Experiment), potwierdza istnienie pod Saharą bardzo dużych zasobów, o objętości określanej obrazowo jako "siedem Bałtyków".

Krytycy eksploatacji wodnych złóż spod pustyni wskazują, że zgromadzona w nich woda zbierała się przez dziesiątki tysięcy lat, a zasoby, które zdaniem Kaddafiego miały wystarczyć na tysiąc lat, przy intensywnej eksploatacji mogą zostać wyczerpane przed końcem wieku.

Wielki Zielony Mur ma powstrzymać ekspansję Sahary na południe
Wielki Zielony Mur ma powstrzymać ekspansję Sahary na południe© Unccd.int

Wielki Zielony Mur

W kontekście Wielkiej Sztucznej Rzeki warty wspomnienia jest także inny, imponujący rozmachem, transsaharyjski projekt: Wielki Zielony Mur. To rozpoczęta w 2005 r. inicjatywa 11 państw afrykańskich z regionu Sahelu - pasa suchych sawann, oddzielających leżącą na północ od nich Saharę od porośniętych częściowo drzewami terenów położonych na południu.

Wielki Zielony Mur jest pasem sztucznie zasadzonych drzew i krzewów o szerokości około 15 kilometrów i długości ponad 7,7 tys. kilometrów. Ten ogromny, tworzony przez ludzi las ma za zadanie powstrzymać przesuwanie się Sahary na południe i chronić przed pustynnieniem strefę z naturalnie występującymi drzewami, a także tereny użytkowane rolniczo.

Choć skuteczność Wielkiego Zielonego Muru jest kwestionowana, podobną inicjatywę o nazwie Zielony Mur Chiński, rozpoczęto także w Chinach w celu ochrony przed ekspansją pustyni Gobi.

Źródło artykułu:WP Tech
Oceń jakość naszego artykułuTwoja opinia pozwala nam tworzyć lepsze treści.
Wybrane dla Ciebie
Komentarze (71)