Zaskakujące struktury na Marsie. Odpowiada za nie dwutlenek węgla
Jak powstaja marsjańskie wąwozy? Wyniki badań wskazują na to, że za tajemnicze żłobienia, które występują na powierzchni Czerwonej Planety może odpowiadać sublimujący dwutlenek węgla.
Mars.
Marsjańskie wąwozy od lat stanowią zagadkę dla naukowców, którzy próbują ustalić, jakie procesy doprowadziły do ich powstania. Jak podaje Polska Agencja Prasowa, zespół badaczy z Uniwersytetu w Utrechcie przeprowadził eksperyment, który sugeruje, że kluczową rolę mogą odgrywać sublimujące bloki lodu z dwutlenku węgla. Gdy takie bloki odrywają się z wydm i zaczynają przemieszczać po powierzchni, proces sublimacji dolnej warstwy powoduje erozję podłoża. W efekcie mogą powstawać charakterystyczne wąwozy przypominające te obserwowane na Marsie.
Tajemnica wąwozów
Według badaczy kluczowe są skrajne róznice temperatur między lodem a cieplejszym piaskiem oraz ruchu bloków. Sublimacja dolnej warstwy działa jak poduszka gazowa, która ułatwia zsuwanie się brył. W efekcie piasek pod lodem zostaje wprawiony w ruch, a stok traci materiał, co z czasem tworzy charakterystyczne rynny.
Takie sezonowe procesy fizyczne mogą tłumaczyć liczne wąwozy bez konieczności występowania ciekłej wody. To ważna korekta wcześniejszych interpretacji, które często wiązały te struktury z przepływami wodnymi. Wyniki eksperymentu sugerują, że CO2 mogło odgrywać pierwszoplanową rolę w rzeźbieniu marsjańskich stoków.
Opisywany mechanizm zaczyna się zimą, gdy cienka atmosfera Marsa sprzyja odkładaniu lodu CO2 na wydmach. W cieplejszym okresie bloki odrywają się i zsuwają, a sublimacja powoduje zapadanie się brył w głąb piasku. To kaskada zdarzeń, która prowadzi do trwałych zmian rzeźby i formowania się wąskich, wydłużonych korytarzy erozyjnych.
Jedna z badaczek, dr Lonneke Roelofs, porównała dynamikę doświadczeń do scen z "Diuny", gdy bloki lodu "eksplodują" i tworzą zaskakujące struktury. Ten obraz ma oddać gwałtowność procesów, które mimo podobieństwa do ziemskich form, zachodzą w zupełnie innych warunkach atmosferycznych i termicznych.
Naukowcy wskazują, że zrozumienie powstawania wąwozów na Marsie pomaga także w interpretacji procesów geologicznych na Ziemi. Mars, dzięki cienkiej atmosferze i sezonowej obecności lodu CO2, stanowi naturalne laboratorium do badania, jak fizyka sublimacji i ruchu materiału kształtuje krajobrazy.
